Een mailtje van de touroperator in mijn inbox: mijn rondreis naar Madeira is geannuleerd. Heimelijk verwens ik dat COVID-19 beestje. Mijmerend denk ik terug aan de Azoren. De mooiste reis die ik de laatste jaren gemaakt heb.
Maandag 5 augustus 2019. Gepakt en gezakt kom ik ruimschoots op tijd aan in Zaventem. Met mijn favoriete oppepper, een caramel macchiato, zoek ik een rustig en kleurrijk plekje op in afwachting van de check-in. Bestemming? Sao Miguel, Azoren. Het festival hoekje ‘Festival Vibes’ trekt meteen mijn aandacht: felgekleurde banken, een grastapijt en zicht op de tarmac. De opstijgende vliegtuigen brengen mij al iets meer in vakantiestemming.
Maar of ik nu ook meteen al een instant festivalgevoel heb? Mijn reis heeft slechts één doel: hoofd leegmaken en ontspannen in de natuur. Ver weg van de deadlines, de schreeuwerige massa en mijn heimat: de Belgische Kust tijdens het bouwverlof.
Er speelt nu één vraag door mijn hoofd: zal ik innerlijke rust kunnen vinden? Is mijn enig redmiddel een vulkanisch eiland op 1000den kilometers van huis en werk? Ik ben benieuwd… en nu naar de check-in. De lokroep van de Azoren wordt steeds luider!
Six degrees of separation
De hypothese dat elk individu slechts door vijf tussenpersonen van een andere persoon is verwijderd, mocht ik tijdens mijn vlucht ervaren. De man naast mij zijn beste vriend zat in de middelbare school bij mij in de klas in Aalst, mijn geboortestad. Inmiddels woon ik al 18 jaar aan zee, waarvan vijf in Wenduine. De heimat van de echtgenote van de man. Instant thuisgevoel aan boord richting niemandsland. Mijn reis is alvast goed gestart.
Mijn nieuwe thuis
Aangekomen in mijn hotel. Benieuwd naar mijn kamer. Met één vloeiende beweging schuif ik de kaart door de deuropener. Eén blik door het raam. Prachtig zicht op zee met gekleurde zuiderse huisjes op de voorgrond. Een voorproefje van mijn vakantie. Eindelijk écht vakantie. Op naar het lichtvoetige zomerse gevoel. Een nieuwe omgeving, een lege agenda. Klaar voor nieuwe prikkels: verrassend geuren, kleuren, geluiden, nieuwe culturen en andere mensen. Mijn hotelkamer is nu een weekje mijn nieuwe thuis. Het beslissende moment waarop ik mezelf overtuig het maximale uit mijn reis te halen. Een druk op de sluiterknop, een Whats Appje naar het thuisfront. Laat de vakantiekriebels maar komen!
Mijn hotel, Azoris Royal Garden in Ponta Delgada, is gelegen op 5 minuten rijden van de luchthaven en op wandelafstand van de haven en centrum. Nagenoeg elke kamer heeft een terras dat uitkijkt op de Japanse zen-tuin of op straat. Er is een binnen- en buitenzwembad en een fitness. Een catchy accent voor een die hard interieurliefhebber als ik zijn de gezellige hoekjes op elk verdiep met typische kleurrijke zetels, stoelen en staanlampen in Portugese stijl. Verder lijkt heel het hotel gebeeldhouwd uit marmer: alle vloeren, de inkomhal, trappen, badkamers en zelfs de zitbanken in het restaurant.
Sao Miguel
De Azoren bestaan uit negen eilanden in de Atlantische Oceaan. Tot de oostelijke groep behoren de eilanden São Miguel en Santa Maria. De centrale groep omvat Terceira, Graciosa, São Jorge, Pico en Faial. En de westelijke groep tot slot groepeert Flores en Corto. Het hoofdeiland van deze archipel met een oppervlakte van 795 m2 en 140.000 inwoners is Sao Miguel. Meteen ook het groenste eiland. Onaangetast door horden toeristen en dus mijn perfecte “weg van alles” bestemming.
De Azoren ontlenen hun naam aan Açor of havik. Wellicht gaat het om een lokale subsoort, de buizerd. De havik komt ook voor in het wapenschild. In 1976 kregen de Azoren een autonome status met een eigen president en parlement.
Vier seizoenen in één dag is een typisch fenomeen dat ik de eerste dag al aan de lijve kan ondervinden. De stadstour in de hoofdstad Ponta Delgada begon met enkele koude stortbuien om kort daarna plaats te maken voor de zon en mijn zonnecrème boven te halen.
Ponta Delgada, ooit een bescheiden vissersdorp in de 15de eeuw is inmiddels uitgegroeid tot de metropool van de Azoren met 6900 inwoners. En nu tijd voor een stadwandeling. De gids staat al paraat.
Ponta Delgada
Via de Portas da Cidade, de driedelige stadspoort kom je op het stadplein. Iets verder houd ik halt aan het standbeeld van aartsengel Michael, statig neergepoot voor het sympathieke renaissance stadhuis uit de 16de eeuw: de Câmora Municipal.
De Igreja Matriz São Sebastião, de belangrijkste kerk van de stad uit de 16de eeuw, is niets minder dan pracht en praal: stucwerk in rococostijl en overgoten met bladgoud.
De statige torentjes op diverse gebouwen dienden als uitkijkpost om de schepen in de gaten te houden die hun lading sinaasappels kwamen ophalen.
De inbezitname van de Azoren door Portugal begon in 1432 met de officiële ontdekking van Santa Maria en São Miguel. Rond 1450 volgden de eilanden van de centrale en westelijke groep. De afstand van São Miguel tot het Portugese vasteland bedraagt 1369 km, de afstand van de westelijke groep tot Amerika is 2342 km. In 1640 floreerde de export van natuurlijke indigoblauwe kleurstof. In de 19de eeuw bracht de export van sinaasappelen en wijn welvaart. Voor de sinaasappelplantages werd de oorspronkelijke vegetatie, veelal laurierbossen, verwijderd. Door een ziekte verdween de sinaasappelteelt uiteindelijk en maakte plaats voor de productie van keramiek, thee, ananas en passievruchtenlikeur.
Er werden uitheemse boom- en plantensoorten van over de hele wereld geplant. Zo omzomen vandaag blauwe Japanse hortensia’s de wegen, net zoals de overwoekerende gemberlelie met gele bloemen en de reuzenrabarber. De Japanse ceders zijn heel geliefd op São Miguel daar zij het vocht uit de lucht halen en teruggeven aan de bodem. De bladeren voelen ook heerlijk zacht aan. Mijn persoonlijke favoriet onder de bomen.
Alle eilanden van de archipel hebben een vulkanische oorsprong. De Azoren liggen op het kruispunt van drie tektonische platen: de Euraziatische, de Afrikaanse en de Amerikaanse. De onderzeese en aardse wrijvingsenergie die al die schuivende platen opleveren, creëren bij ontladingen aardbevingen en vulkanen. Vele kraters zijn nog herkenbaar, andere klapten volledig of deels in door nieuwe vulkanen of door aardbevingen en aardverschuivingen. Lavastromen vormden de grotten en grillige kustlijnen, maar ook vlakten. Een fajã is een kustvlakte gevormd door lava of een aardverschuiving.
São Miguel is een vulkanisch eiland. En dat zie je overduidelijk aan de met meren gevulde reuzenkraters, opborrelende warmwaterbronnen en basalt waaraan de weinige stranden hun zwarte kleur ontlenen. Het ritueel van de Heilige Geest, een processie met een heilig beeldje in Ponta Delgada zou São Miguel tegen vulkanische uitbarstingen moeten beschermen. Niet te verwonderen aangezien meer dan 90% van de bevolking Rooms-Katholiek is.
De Azoren: een mondaine Riviera?
Wanneer ik voor het eerst het welluidende “Azoren” hoorde, klonk dit in mijn oren als “De Mondaine Rivièra van Portugal”. Niets is minder waar. São Miguel mag dan wel over een zeer rijke cultuur beschikken, de lokale bevolking is veel minder verwend. Maar liefst 30% leeft tegen of onder de armoedegrens. Het gemiddelde maandelijkse inkomen bedraagt slechts €500 netto. Steun van Portugal heeft de archipel doorheen de jaren nauwelijks gekend. De inkomsten van export van graan zagen ze aan hun neus voorbijgaan. De gewone man in de straat kon zich geen tarwebroden veroorloven. Ze aten maïsbrood. Toch hebben de Azorianen een hart voor elkaar. Op de jaarlijkse Espirito Santo feesten delen de locals soep, brood en wijn. Schuif gezellig aan is hun moto: voor één keer is er eten in overvloed.
Veel producten op d Azoren zijn geïmporteerd, zelfs de ananassen. De eigen producten dienen voor export. Dit maakt het leven er onnodig duur.
Caldeira de Sete Cidades
Net buiten Porta Delgada tref je het dorp Sete Cidades. Ten oosten ervan ligt de beroemde caldeira met zijn twee kratermeren: Lagoa Azul (het blauwe meer) en Lagoa Verde (het groene meer). Deze laatste is vooral groen door overmatige algengroei. Een legende vertelt het verhaal van een verboden liefde tussen een prinses en een herder. Bij hun laatste ontmoeting huilt de prinses uit haar groene ogen en kleurt het meer groen. Het blauwe meer ontstond uit de tranen van de blauwe ogen van de herder.
Op onze weg houden we halt aan de Aquaduct Muro das Nove Janelas uit 1817. Volledig bemost doet deze aan een setting uit een film denken. Een idyllisch plaatje.
Het dorp Sete Cidades (zeven steden) is vernoemd naar de zeven kraters die bij vulkaanuitbarstingen ontstonden en aan de zeven meertjes in dit gebied.
Weg van de drukte van de hoofdstad zoeken we onze toevlucht in het dorpje Mosteiros. Warmgeel, lichtgroen en rood leveren schilderachtige huisjes op. Het eerste strand van Mosteiros is gekend voor zijn rotsklooster in zee. De natuurlijke baden tussen de rotsen van het strand nodigen uit tot een frisse verpozing. Mosteiros is een typisch dorpje met vakantiewoningen.
Furnas en de warmwaterbronnen
Furnas bruist letterlijk van de vulkanische activiteit. Vooral in het centrum van Furnas vind je een groot aantal stomende geisers en borrelende bronnen of fumarolen. De Cozido is een lokale stoofpot met zoete aardappelen, kip, spek, rundsstoofvlees, bloedworst, wortelen, witte kool en groenekoolbladen op de bodem. De pot wordt in de grond gestopt en afgedekt met een houten deksel en zand. Na vijf uur sudderen is het stoofpotje klaar.
Neem zeker ook jouw badkledij mee om te ontspannen in de botanische tuinen van Terra Nostra. Het warme ijzerrijke, roestkleurige water van de thermale baden is heilzaam.
Mijn gelukselexir
Wat me aanvankelijk onmogelijk leek, is uiteindelijk toch gelukt. Mijn hoofd leegmaken. Stressvrij. Weg van de zompige klei die me naar beneden trok. Een gelukzalig gevoel. Dat gevoel waarvan je weet dat alles goed komt. Vertrouwen in mijn bestemming, in de mensen om me heen. Loslaten.
Een gelukstinteling als we de ochtend van onze terugvlucht met de huurwagen door het glooiende landschap van São Miguel stuiven. Raampjes naar beneden. Muziek iets luider. De langverwachte zonnestraaltjes als een warme glimlach op ons gezicht. De borders van blauwe hortensia’s en statige platanen tonen ons de weg. De laatste vakantiekiekjes van de zwarte basaltrotsen, kratermeren en de oceaan op de achtergrond.
Net op tijd om de huurwagen in te leveren. We hebben het maximale uit onze reis gehaald. Dankjewel Azoren, dankjewel medereizigers. Met een knipoog door het raampje van de vlieger neem ik afscheid van dit groene eiland. Ik neem mijn vakantiegevoel, mijn gelukselixer mee naar huis en geef het door aan mijn lezers. Geniet ervan!
Een toemaatje
Plan je een trip naar São Miguel? Breng dan zeker een bezoekje aan de oudste theeplantage van Europa, Gorreana (1883): https://gorreana.pt/pt/.
Je ziet er hoe overheerlijke biologische thee gecultiveerd wordt en je kan het productieproces meevolgen. De natuurlijke omstandigheden op het eiland zijn ideaal: een vruchtbare vulkanische ondergrond, voldoende regen, geen vorst en niet te fel zonlicht. Ziektes en schimmels komen hier niet voor. Resultaat: een 100% natuurlijke, biologische thee. Je kan er gratis thee proeven.
Ik kocht er muntthee en jasmijnthee. En echt waar, nergens proefde ik lekkerdere thee.
Zin in meer lekkers? Dat vind je terug op de ananasplantage Arruda (https://www.ananasesarruda.com/). De ananas werd omstreeks 1848 geïntroduceerd in São Miguel. De ananassen worden er op een zeer unieke en biologische wijze geproduceerd en zijn kleiner, zoeter en sappiger dan bij ons.
De plantjes worden er gekweekt in glazen kassen op bedjes van plantaardig materiaal. ’s Nachts wordt er rook in de serres geblazen, waardoor de plantjes tot bloei komen. In een grote serre kunnen zo’n 600 ananassen gekweekt worden. Vroeger werden er zo’n 1.000.000 ananassen geëxporteerd. Door de komst van de transportvliegtuigen in andere landen na WOII werd de productie teruggeschroefd. Vandaag is de ananas op São Miguel weer helemaal terug en serveren de hotels en restaurants graag deze lokale lekkernij.
Ook de ananaslikeur en de ananasmosterd zijn er erg in trek. Niet te vergelijken met onze mosterd. Ananasmosterd is veel zoeter en doet meer aan chutney denken. Ik kocht alvast een potje en ja hoor, heerlijk op een zoute cracker als aperitiefhapje!
